Capitolo

The emergence of a municipal legal culture of insolvency (Low Countries, c. 1450-c. 1570)

  • Dave De Ruysscher

In the period between c. 1450 and c. 1510, in the cities of Amsterdam, Antwerp, Bruges, Leiden and Mechelen a municipal culture of insolvency emerged. Insufficiency of goods, abscondence, and the enforcement of debts were addressed at the level of the local jurisdiction. Even though princely councils and lettres de justice gained influence, the legal agency of cities remained largely intact. Rules and proceedings involving insolvency could be very different across jurisdictions. Rules and practices were interconnected. As a result, systems of debt enforcement could function even when being different. In Bruges, debtors were pressured to pay because they were imprisoned; at Antwerp, general seizure had the same goal. Even though some phenomena could happen across larger regions (for example, more abscondences from around 1450), the legislative reactions from the urban administrators could arrive late. Ideosyncracies persisted in judicial regimes after 1500, when collective proceedings became increasingly common. Many of the earlier methods, though, might still be used.

  • Keywords:
  • Insolvency,
  • bankruptcy,
  • legal history,
  • urban governance,
+ Mostra di più

Dave De Ruysscher

Tilburg University, Netherlands - ORCID: 0000-0001-7675-5475

  1. Amend-Traut, Anja. 2008. “Arrest, Arrestverfahren.” Handwörterbuch zur deutschen Rechtsgeschichte, 2, volume 1: 302-310.
  2. Amsterdamsche secretarye, bestaande in formulieren ...die gewoonlyk daar gebruikt worden. Amsterdam: Gerrit Bos. 1726.
  3. Van Apeldoorn. Lambertus, J. 1938. Uit de practijk van het Hof van Holland in de tweede helft van de zestiende eeuw. Een handschrift. Utrecht: Broekhoff.
  4. Barels, Jeronimo M. 1780. Aenmerkingen over eenige onzer aloude gebruiken in de rechts-oeffeninge. Beschouwing van de statutaire gemeenschap Enz. In connectie met de lex hac edictali. cod. de secundis nuptiis. Onderzoek over de pandingen binnen de stad Amsterdam in gebruik. Amsterdam: Hendrik Gartman.
  5. Behets, J. 1971. “De Oorsprong van de jaar- en voogdgedingen en van de wijsdommen, voornamelijk in de zuidelijke Nederlanden.” Tijdschrift voor rechtsgeschiedenis, 39, 3: 375–450. DOI: 10.1163/157181971X00253
  6. De Blécourt, Anne. S. 1950. Kort begrip van het oud-vaderlandsch burgerlijk recht. Groningen: J.B. Wolters.
  7. Blok, Petrus. J. 1900. Leidsche rechtsbronnen. The Hague: Martinus Nijhoff.
  8. Breen, Johannes. C. 1902. Rechtsbronnen der stad Amsterdam. The Hague: Nijhoff
  9. Buckland, William. W. 2011. A manual of Roman private law. Second edition. Cambridge: Cambridge University Press.
  10. Byl, Raymond. 1965. Les juridictions scabinales dans le comté de Hainaut des origines à 1384. Brussels: Palais des Académies.
  11. Christinaeus, Paulus. 1671. In legibus municipales civitatis ac provinciae Mechliniensis commentaria. Antwerp: Verdussen.
  12. Claustre, Julie. 2005. Dans les géôles du roi: l’emprisonnement pour dette à Paris aux XVIIe et XVIIIe siècles. Paris: Albin Michel.
  13. Cremers, Thiébald. 2017. Les contrats dans le très ancien droit des Pays-Bas méridionaux. étude du droit contractuel de l’an 1000 à 1300. Paris: Université Panthéon-Assas.
  14. Dalhuisen, Jan H. 1968. Compositions in bankruptcy. A comparative study of the Laws of the E.E.C. Countries, England, and the U.S.A. Leiden: A.W. Sijthoff.
  15. De Blécourt, Anne S., and Fischer, Herman F.W.D. 1950. Kort begrip van het oud-vaderlands burgerlijk recht. Groningen: Wolters.
  16. De Longé, Guillaume P. 1874. Coutumes de La Ville d’Anvers. Coutumes Du Pays et Duché de Brabant. Quartier d’Anvers. Brussels: Gobbaerts.
  17. De Longé, Guillaume P. 1879. Coutumes de La Ville de Malines. Brussels: Gobbaerts.
  18. Den Hollander, Maurits. 2022. “Failliet in de republiek: Lokale ordonnanties over de omgang met desolate boedels, circa 1643-1713”. Pro Memorie: Bijdragen tot de rechtsgeschiedenis der Nederlanden, 24, 3, 190-217.
  19. Den Hollander, Maurits. 2023. “Grotius and Insolvency”. Grotiana, 44, 2: 276-292, DOI: 10.1163/18760759-44020004
  20. Den Hollander, Maurits. 2021. Stay of Execution: Institutions and insolvency legislation in Amsterdam, 1578-1700, Tilburg: Tilburg University.
  21. De Roover, Raymond. 1948. Money, banking, and credit in Mediaeval Bruges. A study in the origins of banking. Cambridge: Mediaeval Academy of America.
  22. De ruysscher, Dave. 2008. “Designing the limits of creditworthiness insolvency in Antwerp bankruptcy legislation and practice (16th-17th centuries).” Tijdschrift voor rechtsgeschiedenis 76, 3-4: 307-327. DOI: 10.1163/157181908X336891
  23. De ruysscher, Dave. 2013. “Bankruptcy, insolvency and debt collection among merchants in Antwerp (c. 1490 to c. 1540)”. The History of Bankruptcy: Economic, Social and Cultural Implications in Early Modern Europe, volume 60: 185-199.
  24. De ruysscher, Dave, and Kotlyar, Ilya. 2018. “Local Traditions v. Academic Law: Collateral Rights over Movables in Holland (c. 1300-c. 1700).” Tijdschrift voor rechtsgeschiedenis 86, 3-4: 365-403. DOI: 10.1163/15718190-08634P04
  25. Dijkman, Jessica. 2011. Shaping Medieval Markets.The Organisation of Commodity Markets in Holland, c 1200-c. 1450. Leiden: Brill.
  26. Dunbabin, Jean. 2002. Captivity and imprisonment in Medieval Europe, 1000-1300. Basingstoke : Palgrave Macmillan.
  27. Fieremans, N. 2023. Law, leverage, and litigation: The legal strategies of foreign merchants before the courts of late medieval Bruges. Ghent: Ghent University.
  28. Fischer, Paul. 2013. “Bankruptcy in early modern German territories.” In Th.M. Safley (ed.), The history of bankruptcy: Economic, social and cultural implications in early modern Europe. London: Routledge, 173–184.
  29. Fockema Andreae, Sybrandus J. 1907. Het Oud-Nederlandsch Burgerlijk Recht. Haarlem: Bohn.
  30. Gelderblom, Oscar. 2009. Cities of commerce. The institutional foundations of international trade in the Low Countries, 1250-1350. Princeton: Princeton University Press.
  31. Gilliodts-van Severen, Louis. 1875. Coutume de la ville de Bruges. Coutumes Des Pays et Comté de Flandre. Quartier de Bruges. Brussels: Gobbaerts, 2 vols.
  32. Godding, Philippe. 1999. Le conseil de brabant sous le règne de Philippe le Bon (1430-1467). Brussels: Académie royale de Belgique.
  33. Goris, Jan A. 1925. Étude sur les colonies marchandes méridionales (Portugais, Espagnols, Italiens) à Anvers de 1488 à 1567. Contribution à l’histoire des débuts du capitalisme moderne. Louvain: Librairie Universitaire.
  34. Guicciardini, Lodovico. 1582. La Description de la Cité d’Anvers. Antwerp: Christoffel Plantijn.
  35. Hamaker, H.G. 1887. De middeneeuwsche keurboeken der graaflijkheid Holland: met aanteekeningen en bijlagen. ‘s-Gravenhage: Martinus Nijhoff.
  36. Handtvesten, ofte privilegien, handelingen, costumen, ende willekeuren der stadt Aemstelredam. Amsterdam: Jacob Pietersz Wachter. 1639.
  37. Handvesten, privilegien, handelingen, costuymen ende willekeuren der stadt Amstelredam, volume 1, Amsterdam. 1624.
  38. Heeringa, Klaas. 1911. Rechtsbronnen der stad Schiedam. ‘s-Gravenhage: Martinus Nijhoff.
  39. Hell, Maarten. 2017. De Amsterdamse herberg, 1450-1800. Amsterdam: Boom.
  40. Hellmann, Franz. 1905. Das Konkursrecht der Reichsstadt Augsburg.
  41. Hell, Maarten. 2017. De Amsterdamse herberg (1450-1800). Geestrijk centrum van het openbare leven, Amsterdam: unpublished PhD dissertation.
  42. “Het 2e oudt register in’t parkement gebonden, 1438-1459.” Antwerpsch Archievenblad 1st series, 29 (s.d.), 262-471 and 30 (s.d.), 1-471.
  43. Hoogewerf, Cornelis. L. 2001. Het Haarlemse Stadsrecht (1245). Inleidende beschouwingen, tekst, vertaling en artikelsgewijs commentaar. Amsterdam: Cabeljauwpers.
  44. Huizinga, Johan. 1911. Rechtsbronnen der stad Haarlem. The Hague: Martinus Nijhoff.
  45. Instructie vanden Hove van Hollant, Zeelant ende Vrieslant, s.l., s.d. 1531.
  46. Kevren der stadt Leyden des graefschaps van Holland. Leiden: opt Raedthuys. 1583.
  47. Keuren der stadt Leyden, geamplieert ende gerenoveert … Amsterdam: Jan Hendrickszoon. 1657.
  48. Kisch, Guido. 1913. Der deutsche Arrestprozess nach den älteren Rechtsquellen mit Berücksichtigung der ausländischen Rechte. Leipzig: Duncker & Humblot.
  49. Kohler, Josef. 1891. Lehrbuch des Konkursrechts. Stuttgart: Ferdinand Enke.
  50. Maes, Louis-Theo. 1960. Costumen van de heerlijkheid Mechelen, II. Costumen van de stad Mechelen. Vol. 2: Ontwerp- costumen van 1527. Brussels: Gobbaerts.
  51. Murray, James M. 2005. Bruges, Cradle of Capitalism, 1280-1390. Cambridge: Cambridge University Press.
  52. Noordkerk, Hermanus. 1747. Handvesten; ofte, Privilegien ende Vryheden der Stad Amstelredam. Nevens eenige aanteekeningen en ophelderingen daar over. Amsterdam: Hendrik Vieroot.
  53. Olivier-Martin, François. 1922. Histoire de la coutume de la prévôté et vicomté de Paris, volume 2. Paris: Leroux.
  54. Oosterbosch, Michel. 1992. Het openbare notariaat in Antwerpen tijdens de late middeleeuwen (1314-1531). Een institutionele en prosopografische studie in europees perspectie. Louvain: Katholieke Universiteit Leuven.
  55. Oosterbosch, Michel. 1995. “’Van groote abuysen ende ongeregeltheden’. Overheidsbemoeiingen met het Antwerpse notariaat tijdens de XVIde eeuw.” Tijdschrift voor rechtsgeschiedenis 63 (1995), 83-102.
  56. Ordonnantie ende manieren van procederen voor den gerechte der stadt Amsterdam. Amsterdam: Joan Blaeu. 1656.
  57. Ordonnantie op de maniere van procedeeren voor den gerechte der stad Amsterdam. Gedresseerd in den jare 1779, Amsterdam: Pieter Mortier.
  58. Orlers, Jan J. 1781. Beschryving der stad Leyden: behelzende Het Begin, den Voortgang en Aanwas van die Stad; de Stichting der Kerken, Kloosteren, Gasthuizen, gelijk ook de oprechting van de Hooge Schole. Amsterdam: Hendrik Gartman.
  59. “Oudt Register, mette berderen, 1336–1439.” Antwerpsch Archievenblad, 1st series, 26 (s.d.), 414-427, 27 (s.d.), 1-472, 28 (s.d.), 1-472 and 29 (s.d.), 1-261.
  60. Placcaerten, ordonnantien, edicten … in dese Nederlanden, edited by A. Anselmo et al. (eds), vol. 8, Brussels, s.n., 1668.
  61. Planitz, Hans. 1905. Die Vermögensvollstreckung im deutschen Mittelalter. Eine zivilprozessuale Studie. Berlin: Guttentag.
  62. Planitz, Hans 1954. “Schuldrecht.” Enzyklopädie der Rechts- und Staatswissenschaft, volume 5, Berlin: Springer.
  63. Planitz, Hans. 1913-1918. “Studien zur Geschichte des deutschen Arrestprozesses.” Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Germanistische Abteilung 34: 49-140, 39: 223-308, and 40: 87-198
  64. Pos, Anton, G. 1971. Hypotheek op roerend goed (bezitloos pandrecht). Enkele rechtshistorische en rechtsvergelijkende beschouwingen. Deventer: Kluwer.
  65. Poullet, Edmond. 1867. L’histoire du droit penal dans l’ancien duché de Brabant. Brussels: Hayez.
  66. Poullet, Edmond. 1863. “Sur la Joyeuse-Entrée ou Constitution brabançonne.” Mémoires de l’Académie royale de Belgique 31, 316-317.
  67. Puttevils, Jeroen. 2012. The ascent of merchants from the Southern Low Countries: from Antwerp to Europe, 1480-1585. Antwerp: University of Antwerp.
  68. Recueil des Ordonnances des Pays-Bas. Deuxième série, 1506-1700, C. Laurent et al. (eds.), Brussels, 1893-1978, 8 vols.
  69. Rintelen, Max. 1908. Schuldhaft Und Einlager Im Vollstreckungsverfahre. Des Altniederländischen Und Sächsischen Rechtes. Leipzig: Duncker & Humblot.
  70. Rooseboom, Gerard. 1644. Recueil van verscheyde Keuren en coustumen, mitsgaders maniere van procederen, binne der stede Amsterdam. Amsterdam: Gerrit Jansz.
  71. Santarelli, Umberto. 1964. Per la storia del fallimento nelle legislazioni italiane dell’età intermedia. Padova: CEDAM.
  72. Van Hoof, Vincentius J. M. 2015. Generale zekerheidsrechten in rechtshistorisch perspectief. Deventer: Wolters Kluwer.
  73. Seuffert, Lothar. 1888. Zur Geschichte und Dogmatik des deutschen Konkursrechts. Nördlingen: C.H. Beck.
  74. Soutendam, Jan. 1870. Keuren en ordonnantiën der stad Delft. van den aanvang der XVIe eeuw tot het jaar 1536. Delft: Molenbroek.
  75. Strubbe, Egied I. 1950. Het Rechtsboek van Lier (ca. 1415). Merksplas: Administratieve Drukkerij.
  76. Telting, Albartus. 1901. “Oude rechten van ’s Gravenzande”. Verslagen en Mededeelingen van de Vereeniging voor Oud-Vaderlandsch Recht 4: 354-429.
  77. Van Hall, Maurits Cornelis. 1838. “Over het zinnebeeldige.” In: Rechtsgeleerde verhandelingen en losse geschriften. Amsterdam: Johannes Van der Hey and son.
  78. Van der Tannerijen, Willem. 1952. Boec van Der Loopender Practijken Der Raidtcameren van Brabant. Brussels.
  79. Van Uytven, Raymond and De Ridder, Paul. 1985. “De Blijde Inkomst van Maria van Bourgondië (29 mei 1477): uitgave van de tekst en van een eigentijdse commentaar” in W. Blockmans (ed.) 1477. Het algemene en de gewestelijke privilegiën van Maria van Bourgondië voor de Nederlanden, Kortrijk-Heule, 286-371.
  80. Vorsterman, Willem. 1531. Instructie Vanden Hove van Hollant, Zeelant Ende Vrieslant van 1531. Antwerp: Willem Vorsterman.
  81. Wach, Adolph. 1868. Der Arrestprocess in seiner geschichtlichen Entwicklung. Leipzig: Hässel.
  82. Wagenaar, Jan. 1767. Amsterdam, in zyne opkomst, aanwas, geschiedenissen, voorregten, koophandel, gebouwen, kerkenstaat, schoolen, schutterye, gilden en regeeringe, volume 3. Amsterdam: Isaak Tirion.
  83. Whitman, James Q. 1996. “The moral menace of Roman law and the making of commerce: some Dutch evidence.” The Yale Law Journal 105, no. 7: 1841-1889. DOI: 10.2307/797235
  84. Zambrana Moral, Patricia. 2001. Derecho concursal histórico: trabajos de investigación. Málaga: Universidad de Málaga.
  85. Zuijderduijn, C. Jaco. 2009. Medieval capital markets. markets for renten, state formation and private investment in Holland (1300-1550). Leiden: Brill.
PDF
  • Anno di pubblicazione: 2026
  • Pagine: 107-131

XML
  • Anno di pubblicazione: 2026

Informazioni sul capitolo

Titolo del capitolo

The emergence of a municipal legal culture of insolvency (Low Countries, c. 1450-c. 1570)

Autori

Dave De Ruysscher

Lingua

Inglese

DOI

10.36253/979-12-215-0963-2.09

Opera sottoposta a peer review

Anno di pubblicazione

2026

Copyright

© 2026 Author(s)

Licenza d'uso

CC BY 4.0

Licenza dei metadati

CC0 1.0

Informazioni bibliografiche

Titolo del libro

Gestione del rischio, insolvenza e bancarotta nel mondo premoderno (secc. XIII-XVIII) / Risk management, insolvency, and bankruptcy in the pre-modern world (13th-18th centuries)

Curatori

Angela Orlandi

Opera sottoposta a peer review

Numero di pagine

568

Anno di pubblicazione

2026

Copyright

© 2026 Author(s)

Licenza d'uso

CC BY 4.0

Licenza dei metadati

CC0 1.0

Editore

Firenze University Press

DOI

10.36253/979-12-215-0963-2

ISBN Print

979-12-215-0962-5

eISBN (pdf)

979-12-215-0963-2

eISBN (xml)

979-12-215-0964-9

Collana

Datini Studies in Economic History

ISSN della collana

2975-1241

e-ISSN della collana

2975-1195

0

Download dei libri

0

Visualizzazioni

Salva la citazione

1.478

Libri in accesso aperto

in catalogo

3.135

Capitoli di Libri

5.520.658

Download dei libri

5.420

Autori

da 1180 Istituzioni e centri di ricerca

di 66 Nazioni

77

scientific boards

da 411 Istituzioni e centri di ricerca

di 46 Nazioni

1.316

I referee

da 405 Istituzioni e centri di ricerca

di 39 Nazioni