Contenuto in:
Capitolo

Christoph August Heumann’s Acta philosophorum and the Rise of the History of Philosophy in the Age of Enlightenment

  • Roberto Bordoli

Heumann distinguishes historia philosophica (written by historians) from historia philosophiae, written by philosophers and conceived as a new philosophical discipline like the soon-to-appear philosophy of history and esthetics, all modern disciplines formulated in the Age of Enlightenment. History of philosophy expresses judgments on philosophies of the past and compares philosophies and traditions, considering what is useful, true and virtuous in them for the present. Philosophers need philosophical history of philosophy in order to produce better philosophy more attuned to their own time. Heumann deals with method and ends of history of philosophy, with philosophical historiography and highlights the independence of philosophical thought from theology, religion and myth. Though somewhat ambiguously, he sees philosophy as a discipline also suited to women and wrote a first history of female philosophers. It was not by chance that this appeared in a periodical that ran for about fifteen years for a total of around 3000 pages; the new discipline was immediately seeking and found its readership.

  • Keywords:
  • History of Philosophy,
  • Aufklärung,
  • Christoph August Heumann,
  • Modern Philosophy,
+ Mostra di più

Roberto Bordoli

University of Urbino, Italy - ORCID: 0000-0003-2512-4969

  1. Acta philosophorum, das ist Gründl. Nachrichten aus der Historia philosophica, nebst beygefügten Urtheilen von deren dahin gehörigen alten und neuen Büchern. 1715–1727. Halle: Renger (reprint 1997, Bristol: Thoemmes).
  2. Alstedius, Johannes Henricus. 1612. Philosophia digne restituta: libros quatuor praecognitorum philosophicorum complectens: quorum I Archelogia, de principiis disciplinarum. II Hexilogia, de habitibus intellectualibus. III Technologia, de natura et differentiis disciplinarum. IV Canonica, de modo discendi […]. Herbornae Nassoviorum: n.p.
  3. Alstedius, Johannes Henricus. 1620. Cursus philosophici encyclopaedia libris XXVII complectens […], 2 vols. Herbornae Nassoviorum: typis Christophori Corvini.
  4. Alstedius, Johannes Henricus. 1650. Thesaurus chronologiae in quo universa temporum et historiarum series in omni vitae genere ita ponitur ob oculis, ut fundamenta chronologiae ex S. literis et calculo astronomico eruantur, et deinceps tituli homogenei in certas classes memoriae causa digerantur. Editio quarta limatior et auctior. Herborniae Nassoviorum: n.p.
  5. Arnold, Gottfrid. 1699–1700. Unparteyische Kirchen- und Ketzer-Historie, 2 vols. Frankfurt am Main: Fritsch.
  6. Bordoli, Roberto. 2022. Le idee migliorano. Origini e presupposti della storia della filosofia di Hegel (1650–1827). Milano: Mimesis Edizioni.
  7. Braun, Lucien. 1990. Geschichte der Philosophiegeschichte. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft.
  8. Buddeus, Ioannes Franciscus. 1731. Compendium historiae philosophicae, observationibus illustratum cum praefatione Ioannis Georgii Walchii. Halae Saxonum: typis et impensis Orphanotrophii.
  9. Epple, Dominique, hrsg. von. 2023. Methodische Überlegungen zur Philosophiegeschichtsschreibung: eine Auswahl aus den Stücken 1 bis 4 der Acta philosophorum (1715–1716). Baden-Baden-Hildesheim: Georg Olms Verlag and Universitätsverlag Hildesheim.
  10. Freudenberg, Matthias. 2001. Biographisch-bibliographisches Kirchenlexicon (BBKL), Bd. 18, s.v. 614–35. Spalten: C.A. Heumann.
  11. Grohmann, Johann Christian August. 1797. Ueber den Begriff der Geschichte der Philosophie. Wittenberg: in der Küneschen Buchhandlung.
  12. Grohmann, Johann Christian August. 1798. “Was heißt: Geschichte der Philosophie?” In Johann Christian August Grohmann und Karl Heinrich Ludwig Politz, Neue Beiträge zur kritischen Philosophie und insbesondere zur Geschichte der Philosophie. Erster Band, 1–78. Berlin: im Verlage der königl. Preuß. Akademischen Kunst und Buchhandlung.
  13. Grohmann, Johann Christian August. 1812. Psychologie des kindlichen Altens, Hamburg: in der Bohnschen Buchhandlung.
  14. Grohmann, Johann Christian August. 1817. Ideen zu einer Geschichte der Entwicklung des kindlichen Alters. Psychologische Untersuchungen. Elberfeld: bey Heinrich Büschler.
  15. Grotius, Hugo. 1709 (1629). De veritate religionis christianae. Editio novissima. Lipsiae: apud Io. Fridericum Gleditsch.
  16. Grunius, Johannes. 1587. Philosophiae origo, progressus, definitio, dIbid.sio, dignitas, utilitates, quas vitae humanae et ecclesiae confert […]. Vitebergae: Matthaeus Welack.
  17. Gurlitt, Johannes. 1786. Abriß der Geschichte der Philosophie. Zum Gebrauch der Lehrvorträge. Leipzig: im Verlag der J.G. Müllerschen Buchhandlung.
  18. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. 1994. Vorlesungen über die Geschichte der Philosophie. Teil 1. Einleitung in die Geschichte der Philosophie. Orientalische Philosophie, hrsg. von Pierre Garniron, und Walter Jaeschke. Hamburg: Felix Meiner Verlag.
  19. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. 2025. Lezioni sulla storia della filosofia. Lectures held in Berlin in the winter semester of 1825–1826 drawn from the notes of several auditors. In the Appendix are the manuscripts of the 1820 and 1823 introductions, edited by Roberto Bordoli. Roma-Bari: Laterza.
  20. Herzl, Namita. See Heumann 2023.
  21. Heumann, Christian August. See: Acta philosophorum 1715-1727.
  22. Heumann, Christoph August. 2023. Acta Philosopharum, das ist, Nachricht von des Frauenzimmers [1721], edited by Anke Graneß and Namita Herzl. Hildesheim: Georg Olms Verlag.
  23. Heurnius, Ottho [Otto van Heurn (1577–1652)]. 1600. Barbaricae philosophiae antiquitatum libri duo: I chaldaicus; II indicus. Opus historicum et philosophicum. Lugduni Batavorum: apud Christophorum Raphelengium.
  24. Hornius, Georgius. 1655. Historiae philosophicae libri septem. Quibus de origine, successione, sectis et vita philosophorum ab urbe condito ad nostram aetatem agitur. Lugduni Batavorum: apud Johannem Elsevirium.
  25. Huetius (Huet), Pierre-Daniel. 1694. Demonstratio evangelica. Quarta editio ab auctore recognita, castigata, et amplificata. Lipsiae: apud Thomam Fritsch (tertia editio ad auctore recognita, castigata, et amplificata. Parisiis: apud Danielem Hortemels, 1690; I ed. Parisiis, 1679).
  26. Hyde, Edward. 1706–1707. History of the Rebellion and Civil Wars in England, 3 vols. Oxford: Theater.
  27. Jonsius, Joannes. 1659. De scriptoribus historiae philosophicae libri IV. Francofurti: Ex officina Thom. Matth. Götzii.
  28. Jonsius, Joannes. 1716. De scriptoribus historiae philosophicae libri IV. Nunc denuo recogniti atque ad praesentem aetatem usque perducti cura Io. Christophori Dornii, cum praefatione Burcardi Gotthelfi Struve. Ienae: apud viduam Meyerianam.
  29. Jordan, Charles Etienne. 1741. Histoire de la vie et des ouvrages de Mr La Croze. Amsterdam: François Changuion.
  30. Lehmann-Brauns, Sicco. 2004. Weisheit in der Weltgeschichte. Philosophiegeschichte zwischen Barock und Aufklärung. Tübingen: Max Niemeyer (reprint: Berlin: de Gruyter, 2014).
  31. Löffler, Katrin, hrsg. von. 2020. Wissen in Bewegung. Gelehrte Journale, Debatten und der Buchhandel der Aufklärung. Stuttgart: Franz Steiner Verlag.
  32. Ludovici, Carl Günther. 1738. Ausführlicher Entwurf einer vollständigen Historie der Wolffischen Philosophie. Zum Gebrauche seiner Zuhörer […], 3 vols. Dritte […] Auflage. Leipzig: Johann Georg Löwe.
  33. Mulsow, Martin. 2001. Die drei Ringe. Toleranz und clandestine Gelehrsamkeit bei Mathurin Veyssiere La Croze. Tübingen: Max Niemeyer (reprint 2011).
  34. Mulsow, Martin-Eskildsen, und Helmut Kasper Risjerg-Zedelmaier, hrsg. von. 2017. Christoph August Heumann (1681–1764). Gelehrte Praxis zwischen Christlichem Humanismus und Aufklärung. Stuttgart: Franz Steiner Verlag.
  35. Nachrichten von einer Hallischen Bibliothek. 1748–1751. Halle: J.J. Gebauer.
  36. Niethammer, Friedrich Immanuel. 1795. “Uebersicht des Vorzüglichsten, was für die Geschichte der Philosophie seit 1780 geleistet worden.” In Philosophisches Journal einer Gesellschaft teutscher Gelehrten, Band II, Heft 8: 323–41.
  37. Ricci, Saverio. 1986. “Bruno spinozista, Bruno martire luterano: the dispute between Lacroze and Heumann”, Giornale critico della filosofia italiana 6, 1: 42–61.
  38. Santvoort, Dirk. 1704. Dissertatio philosophica de causa motus et principiis solidorum corporum, Ultrajecti: apud Hermannum Hardenberg (Dutch ed. 1703).
  39. Schröder, Winfried. 1996. “«…Spinozam tota armenta in Belgio sequi ducem». The reception of the early Dutch Spinozist in Germany.” In Disguised and Overt Spinozism Around 1700, edited by Wiep van Bunge, and Wim Klever, 157–69. Leiden-New York-Köln: Brill.
  40. Spanhemius, Fridericus. 1688. De degenere christianismo oratio […]. Lugduni Batavorum: apud Abrahamum Elzevier.
  41. Spanhemius, Fridericus. 1689. Summa historiae ecclesiasticae. A Christo nato ad seculum XVI. inchoatum. Praemittitur Doctrina temporum, cum Oratione de christianismo degenere, 175–216. Lugduni Batavorum: apud Johannem Verbessel.
  42. Stanley (Stanleius), Thomas. 1655–1660. The history of philosophy, containing the lives, opinions, actions and discourses of the philosophers of every sect, London: Humphrey Moseley and Thomas Dring, 3 vols. Bristol: Thoemmes (reprint 2000; ed. 1701).
  43. Stanleius (Stanley), Thoma. 1711. Historia philosophiae vitas opiniones resque gestas et dicta philosophorum sectae cuiusvis complexa […] ex anglico sermone in latinum translata, emendata […] aucta et duobus tomis digesta, 2 vols. Lipsiae: apud Thomam Fritsch.
  44. Thomasius, Jacobus. 1665. Schediasma historicum, quo […] varia discutiuntur ad historiam tum philosophicam, tum ecclesiasticam pertinentia […]. Lipsiae: sumptibus Philippi Fuhrmanni, imprimebat Joh. Wittigau.
  45. Thomasius, Jacobus. 1699. Origines historiae philosophicae et ecclesiasticae, h. e. philosophiae gentilis, et quattuor in ea sectarum apud Graecos praecipuarum, haereseos item Simonis magi, gnosticorum, massalianorum, et pelagianorum […]. Secundam hanc editionem auxit Christianus Thomasius […]. Halae Magdeb.: sumptibus Joh. Gottfredi Rengeri.
  46. Veyssière de La Croze, Mathurin. 1711. Entretiens sur divers sujets d’histoire, de littérature, de religion et de critique. Cologne: P. Marteau.
  47. Vossius, Gerardus. 1658. De philosophia et philosophorum sectis libri II. Hagae-Comitis: apud Adrianum Vlacq.
  48. Walch, Johann Georg. 1726. Philosophisches Lexicon […]. Leipzig: Johann Friedrich Gleditschens.
  49. Wyermars, Hendrik. 1710. Den ingebeelde Chaos, en gewaande werels-wording der Oude, en hedendaagze Wysgeeren, veridelt en weerlegt, Byzonder de gevoelens hier omtrent, van T. Lucretius Carus en Dirk Santvoort. Betoonende datze de beginzelen des Werelt, dat is, wording van Zon, Maan, Aardkloot, enz. volgens hun eygen gronden, niet wel afgeleyd en betoogt hebben. Met een verstandige verklaring wegens Gods Inblyvende, en Overgaande werking […]. t’ Amsterdam: by Wybrand Alexanders.
  50. Wyermars, Hendrik. 2015. De ingebeelde chaos, hertaald en ingeleid door Michiel Wielema. Hilversum, Verloren.
PDF
  • Anno di pubblicazione: 2026
  • Pagine: 121-151

XML
  • Anno di pubblicazione: 2026

Informazioni sul capitolo

Titolo del capitolo

Christoph August Heumann’s Acta philosophorum and the Rise of the History of Philosophy in the Age of Enlightenment

Autori

Roberto Bordoli

Lingua

Inglese

DOI

10.36253/979-12-215-0999-1.09

Opera sottoposta a peer review

Anno di pubblicazione

2026

Copyright

© 2026 Author(s)

Licenza d'uso

CC BY 4.0

Licenza dei metadati

CC0 1.0

Informazioni bibliografiche

Titolo del libro

Philosophical Reviews in German Territories (1668-1799)

Sottotitolo del libro

Volume 2

Curatori

Pasquale Terraciano, Francesco Valerio Tommasi

Opera sottoposta a peer review

Numero di pagine

282

Anno di pubblicazione

2026

Copyright

© 2026 Author(s)

Licenza d'uso

CC BY 4.0

Licenza dei metadati

CC0 1.0

Editore

Firenze University Press

DOI

10.36253/979-12-215-0999-1

ISBN Print

979-12-215-0998-4

eISBN (pdf)

979-12-215-0999-1

eISBN (epub)

979-12-215-1060-7

Collana

Knowledge and its Histories

ISSN della collana

3035-5974

e-ISSN della collana

3035-5923

0

Download dei libri

0

Visualizzazioni

Salva la citazione

1.496

Libri in accesso aperto

in catalogo

3.334

Capitoli di Libri

6.027.628

Download dei libri

5.572

Autori

da 1188 Istituzioni e centri di ricerca

di 66 Nazioni

77

scientific boards

da 415 Istituzioni e centri di ricerca

di 46 Nazioni

1.335

I referee

da 406 Istituzioni e centri di ricerca

di 40 Nazioni